هایپرپیگمانتاسیون یا لکههای قهوهای روی پوست مشکل پوستی شایعی است که با تیره شدن یا تغییر رنگ ناحیههای خاصی از پوست همراه است. عاملهای متعددی مانند تماس با نور خورشید، تغییرات هورمونی، جای آکنه یا جوش یا پیری باعث ایجاد لکههای قهوهای روی پوست میشود. خوشبختانه چند روش درمانی مؤثر برای کاهش لکههای قهوهای روی پوست یا از بین بردنشان وجود دارد. لایهبرداری با مواد شیمیایی و میکرودرم ابریژن روشهای متداولی برای لایهبرداری پوست و محو کردن لکههای قهوهای روی پوست هستند. بهعلاوه لیزردرمانی و درمان با نور پالسی شدید (IPL) رنگدانههای اضافی پوست را هدف میگیرند و متلاشی میکنند. برای کسب اطلاعات بیشتر دربارۀ از بین بردن این لکههای قهوهای رنگ آزاردهنده روی پوست در ادامه با ما همراه باشید.
چرا لکههای قهوهای روی صورت ایجاد میشوند؟
لکههای قهوهای روی پوست مشکل پوستی شایعی است که بسیاری از بانوان و آقایان با آن مواجه میشوند. پوست، مو و عنبیه رنگشان را از رنگدانهای به نام ملانین میگیرند. هیپرپیگمانتاسیون در اثر تولید شدن ملانین در سلولهای پوستیای بروز مییابد که لکههای رنگدانهای تیره را روی سطح پوست ایجاد میکند. خفیفترین نوع هیپرپیگمانتاسیون کک و مک معمولی است.
رنگدانه در بدن تمام انسانها وجود دارد: افرادی که ملانین بیشتری تولید میکنند، پوستشان تیرهتر است و بالعکس. افراد دارای لکههای قهوهای روی پوست، مقدار ملانین بیش از حد کافی تولید میکنند، اما ملانین تولیدشده بهطور یکنواخت در پوستشان توزیع نمیشود. در نتیجه ناحیههای موضعی کوچک و تغییررنگدادهای موسوم به لکههای قهوهای ایجاد میشود.
عوامل ایجاد لکههای قهوهای روی پوست
برخی افراد با کک و مک طبیعی متولد میشوند. البته بهجز موارد مادرزادی دلایل مختلف دیگری نیز برای ایجاد لکههای قهوهای روی پوست وجود دارد که آنها را در این بخش توضیح میدهیم:
- آسیب ناشی از تماس با آفتاب: لکههای خورشیدی، آفتابی یا لکههای کبدی لکههایی تیره روی پوست هستند که پس از گرفتن حمام آفتاب یا تماس با نور خورشید روی پوست ایجاد میشوند. صورت، دستها و بازوها بخشهایی از بدن هستند که بیشترین تماس را با آفتاب دارند و در نتیجه احتمال ایجاد شدن لکههای خورشیدی روی آنها از همه بیشتر است.
- تغییرات هورمونی: ملاسما نوعی ناراحتی پوستی است که به ایجاد لکههای کوچک و با رنگ متفاوت روی پوست منجر میشود. ملاسما در میان خانمها، بهویژه در دوران بارداری، شایعتر است. ملاسما معمولاً روی گونهها، پیشانی، بینی و بالای لب مشاهده میشود و عموماً به صورت لکهلکه و به رنگ قهوهای روشن است.
- عوارض جانبی مصرف دارو: مصرف داروهای خاص تغییرات رنگدانهای پوست را افزایش میدهد و زمینهساز ایجاد لکههای تیره میشود. متداولترین داروهای عامل ایجاد لکههای پوستی داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs)، تتراسایکلینها و داروهای روانپریشی هستند. چنین لکههایی معمولاً روی صورت، بهخصوص دور دهان ایجاد میشوند. البته احتمال ایجاد این لکهها در بخشهای دیگر بدن نیز وجود دارد.
- التهاب: لکههای تیره پس از حملۀ التهابی روی پوست تشکیل میشود. بروز التهاب دلایل مختلفی مانند اگزما، پسوریازیس، آسیب پوستی و جوش دارد.
- ترمیم زخم: لکههای تیره پس از بهبود بریدگی، گزش حشره یا سوختگی روی پوست باقی میماند. این لکهها به مرور محو میشود.
- تحریک: محصولات زیبایی پوست و مو گاهی پوست را تحریک میکنند و باعث تشکیل لکههای تیره میشوند.
- دیابت: ابتلا به دیابت موجب میشود رنگ بخشهایی از پوست تیرهتر شود. عارضههای مرتبط با دیابت نیز باعث تغییر رنگ پوست میشوند؛ برای مثال آکانتوز نیگریکانس پوست را تیره و مخملی میکند و درموپاتی دیابتی یا لکهدار شدن ساق پا نیز عارضۀ دیگری است که مردم آن را با لکههای پیری اشتباه میگیرند.
- سن: لکههای پیری ناحیههایی کوچک و صاف به رنگ تیره روی پوست هستند. اندازۀ لکههای پیری متفاوت است و این لکهها معمولاً روی نواحی در تماس با آفتاب، مانند صورت، دست، شانه و بازو ایجاد میشوند. به لکههای پیری لکههای خورشیدی، آفتابی یا کبدی نیز میگویند.
چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟
لکههای تیرۀ روی پوست در اکثر موارد خطرناک نیستند. البته تمایز قائل شدن بین لکههای قهوهای روی پوست و دیگر تغییرات پوستی مانند ملانوم (نوعی سرطان پوست) گاهی دشوار میشود. بنابراین افرادی که از ماهیت لکۀ قهوهای روی پوستشان مطمئن نیستند یا موفق به از بین بردن این لکهها نشدهاند، بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنند.
اگر لکههای قهوهای روی پوست ویژگیهای زیر را داشته باشد، مراجعه به پزشک اهمیت مییابد:
- ناگهان ایجاد شود.
- خارش داشته باشد.
- گزگز کند.
- خونریزی داشته باشد.
- رنگ یا اندازهاش تغییر کند.
درمان لکههای قهوهای روی پوست
متخصص پوست کرمها یا عملهای مناسب را برای روشن کردن لکههای قهوهای و در بعضی موارد برداشتن لکهها توصیه میکند. هزینۀ انجام عملهای درمانی بالاتر از خرید کرم است و احتمال بروز عوارض جانبی در پی انجام عملهای پوستی بالاتر است؛ از طرف دیگر با عمل سریعتر به نتیجه میرسید.
متخصص پوست بهترین روش درمان را با توجه به علت ایجاد لکه، اندازۀ لکۀ تیره و بخش لکهدار بدن انتخاب میکند.
روشهایی را که متخصصان پوست برای درمان لکههای قهوهای روی پوست توصیه میکنند، در این بخش توضیح میدهیم:
کرمهای لایه بردار
کرمهای روشنکننده و لایهبرداری که متخصصان پوست تجویز میکنند، پوست را روشنتر میکنند. اثرگذاری کرمهای سفید کننده تدریجی است و کمرنگ شدن لکههای قهوهای چند ماه طول میکشد.
هیدروکینون ترکیب فعال موجود در کرمهای روشنکننده و لایهبردار است. هیدروکینون با جلوگیری از تولید ملانین توسط پوست، به محو شدن لکههای تیره کمک میکند. غلظت هیدروکینون در محصولات تجویزی 3 تا 4 درصد است.
لایهبرداری با مواد شیمیایی
در لایهبرداری با مواد شیمیایی از ترکیبات شیمیایی خاص برای برداشتن لایههای فوقانی پوست استفاده میشود. ترکیب شیمیایی با برس روی پوست زده میشود و مانند لایهبردار معمولی صورت روی پوست میماند. لایههای فوقانی پوست پس از پاک کردن لایهبردار میریزد یا پوستهپوسته میشود و در نتیجه پوست جوانتر و بدون لکههای قهوهای نمایان میشود. این اتفاق ظرف چند روز رخ میدهد. پوست جدید معمولاً صافتر است و چین و چروک و خطوط کمتری دارد. همچنین رنگ پوست جدید یکنواختتر و روشنتر است. مخلوط اسید گلیکولیک و دیگر ترکیبات مغذی پوست پرطرفدارترین لایهبردار شیمیایی است.
استفاده از ضدآفتاب پس از لایهبرداری شیمیایی ضروری است. اگر ضدآفتاب روی پوست نزنید، چون پوست جدید بسیار ظریفتر و آسیبپذیرتر است، لکههای تیرۀ بیشتری روی پوستتان ایجاد خواهد شد.
لیزردرمانی
لیزردرمانی روشی غیر تهاجمی و بدون درد است که اثر فوقالعادهای برای از بین بردن انواع تغییرات رنگدانهای و لکه دارد. محبوبیت لیزردرمانی به دلیل نتایج شگفتانگیز و فناوری مورد استفاده در حال افزایش است.
لیزرهای امروزی پیشرفتهتر و پیچیدهتر از مدلهای اولیهاند و انواع پوست را با موفقیت درمان میکنند. پرتوی لیزر رنگدانۀ زائد سلولهای پوستی را هدف میگیرد و رنگدانهها را بدون آسیب زدن به بافتهای اطراف از بین میبرد.
رنگدانههای تخریبشده بهطور طبیعی و به مرور از طریق سیستم ایمنی از بدن خارج میشوند. از بین بردن لکههای پوستی با لیزر دردناک یا ناراحتکننده نیست. اکثر بیماران پس از 2 تا 6 جلسه، متوجه بهبود قابلتوجه پوست میشوند.
لیزردرمانی برای رفع کک و مک، لکههای خورشیدی، لکههای قهوهای روی پوست و لکههای پیری و ماهگرفتگیهای مسطح رنگدانهای (خالهای ملانوسیت مادرزادی) مؤثر است. امروزه لیزرهای مناسب برای درمان انواع پوست در دسترس است.
لیزر IPL
IPL نوعی لیزر درمانی غیر ساینده (غیر ابلیتیو) و فرکشنال است. منظور از غیر ساینده این است که لیزر پوست را گرم میکند؛ لیزر غیر ساینده ملایمتر از لیزر ساینده (ابلیتیو) است که لایههای پوست را تخریب میکند و دوران بهبود طولانیتری دارد.
درمان با نور پالسی شدید (IPL) برای پوستهای روشنتر فوقالعاده است. درمان با IPL با لیزردرمانی تفاوت دارد، چون در IPL از طول موجهای متعدد برای هدف گرفتن ناحیههای بزرگتر استفاده میشود؛ حال آنکه لیزر با یک طول موج معین بر روی یک نقطۀ دقیق متمرکز است.
فرایند تولید و رشد کلاژن در درون لایۀ درم در اثر درمان با IPL برانگیخته میشود. درمان با IPL برای رفع لکههای روی پوست معمولاً باید در چند جلسه انجام شود.
IPL عموماً برای مشکلات رنگدانهای به کار برده میشود، البته لکههای صاف واکنش بسیار رضایتبخشی به IPL نشان میدهند. بهعلاوه درمان با IPL موجب میشود چین و چروکها، رگهای عنکبوتی و منافذ بزرگشدۀ پوست کمتر جلبتوجه کنند.
میکرودرم ابریژن
میکرودرم ابریژن عملی کمتهاجمی است که برای از بین بردن لکههای قهوهای روی پوست و بهبود بافت و رنگ کلی پوست کاربرد دارد. میکرودرم ابریژن ظاهر پوست آفتابخورده، پرچین و چروک، دارای جوش و آکنه و دچار عارضههای دیگر را بهبود میدهد.
در میکرودرم ابریژن از یک اپلیکاتور مخصوص با سطح ساینده، مانند سنباده، برای سایش ملایم و زدودن لایۀ فوقانی ضخیم پوست استفاده میشود تا اثر جوانسازی به دست بیاید.
تکنیک دیگری نیز برای انجام میکرودرم ابریژن وجود دارد؛ در این روش ذرات بسیار ریز اکسید آلومینیوم یا بیکربنات سدیم روی پوست پاشیده میشود، سپس این ذرات با نیروی مکش از روی پوست جمع میشود. نتیجۀ حاصل از این روش نیز مانند نتیجۀ استفاده از سطح ساینده است. میکرودرم ابریژن عملی ایمن برای اکثر پوستها در انواع و رنگهای مختلف محسوب میشود.
کرایوتراپی
در کرایوتراپی از سرمای بسیار شدید برای منجمد کردن و از بین بردن بخشی از بافت استفاده میشود که باعث ایجاد لکههای قهوهای میشود. متخصص برای ایجاد این سرمای شدید از مادهای مانند نیتروژن مایع یا گاز آرگون استفاده میکند. کرایوتراپی درمانی کمتهاجمی به شمار میآید.
همچنین کرایوتراپی برای درمان طیف گستردهای از عارضههای پوستی و بعضی سرطانها، مانند سرطان پروستات و کبد کاربرد دارد. با استفاده از کرایوتراپی میتوان بافت را به صورت خارجی (از روی پوست) و داخلی (در درون بدن) درمان کرد.
درمان خانگی لکههای قهوهای روی پوست
محصولات حاوی ترکیبات طبیعی خاص به از بین بردن لکههای قهوهای روی پوست کمک میکنند. بااینحال اگر به دنبال درمانی قطعی میگردید، بهترین کار این است که با متخصص پوست مشورت کنید.
پژوهشگران مروری نظاممند از مطالعات بالینی را منتشر کردهاند که در آنها از محصولات طبیعی برای درمان لکههای تیرۀ روی پوست استفاده شده است. پژوهشگران ترکیبات مختلفی مانند نیاسینامید (گونهای از ویتامین B-3)، سویا، عصارۀ شیرینبیان و شاهتوت را بررسی کردند. اگرچه این مطالعات محدود بود، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که درمانهای طبیعی برای روشن کردن لکههای قهوهای روی پوست نویدبخش به نظر میرسند.
درمانهای طبیعی زیر برای رفع لکههای قهوهای روی پوست کاربرد دارند:
- نوشیدن آب فراوان: نوشیدن آب فراوان اثر معجزهآسایی بر پوست دارد. آب با دفع تمام سموم به پاکسازی پوست کمک میکند. نوشیدن روزی 8 تا 10 لیوان آب بهترین و مؤثرترین روش برای از بین بردن لکههای قهوهای روی پوست است.
- ویتامین C: پژوهشهای گسترده نشان داده است که ویتامین C از طریق آهسته کردن آنزیمی به نام تیروزیناز که برای تولید ملانین لازم است، از تولید ملانین جلوگیری میکند. هنگام خرید سرم ویتامین ث محصولی را انتخاب کنید که حاوی ال_آسکوربیک اسید باشد، به عبارت دیگر محصول باید ویتامین ث خالص باشد. این ترکیب قویترین و مؤثرترین نوع ویتامین ث است، چرا که بدن میتواند بهطور مستقیم از آن استفاده کند.
- آلوئهورا: آلوئهورا گیاهی با ویژگیهای مفید فراوان و یکی از بهترین درمانهای طبیعی برای پاک کردن لکههای قهوهای از روی پوست است. آلوئهورا حاوی 90% از آمینو اسیدهایی است که در بدن وجود دارند. بهعلاوه ویتامینهای A، B، C و E نیز در آلوئهورا یافت میشوند. آلوئهورا به زدودن لکههای قهوهای از روی پوست کمک میکند و تغییر رنگ پوست را کاهش میدهد. ژل خالص آلوئهورا را قبل از خواب روی لکههای تیره بزنید. صورتتان را صبح روز بعد با آب گرم بشویید. این کار را تا زمان رفع لکههای قهوهای هر روز تکرار کنید (منبع).
لازم است بدانید که بسیاری از درمانهای خانگی ذکرشده در سایتهای مختلف با عوارض جانبی همراه هستند یا هیچگونه شواهدی دال بر اثربخشی آنها در دست نیست. برای مثال هیچ پژوهشی مؤثر بودن استفاده از لیمو و سرکه سیب را تأیید نمیکند.
درمانهای تأیید نشده گاهی به پوست آسیب میزند. برای مثال انجمن جراحی درماتولوژی آمریکا استفاده از آبلیمو یا اسکرابهای ساینده را توصیه نمیکند، چون این مواد لکههای تیرۀ روی پوست را بدتر میکنند.
جلوگیری از وقوع لکههای قهوهای روی پوست
رعایت توصیههای زیر به پیشگیری از ایجاد لکههای قهوهای روی پوست کمک میکند:
- دوری از نور خورشید
چون تماس با اشعۀ UV رایجترین عامل تشدید ملاسما است، ضروری است از پوستتان در برابر تماس بلندمدت با نور خورشید محافظت کنید.
برای محافظت از پوستتان میتوانید مدت طولانی زیر آفتاب نمانید، از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر و درجهبندی UVA بالا استفاده کنید و در هوای آفتابی لباسهای محافظی مانند کلاه و لباس آستین بلند بپوشید.
نتایج یک مطالعه حکایت از آن دارد که استفادۀ مناسب از ضدآفتاب در طولانیمدت به پیشگیری از ایجاد لکههای قهوهای کمک میکند. ضمناً از گرفتن حمام آفتاب هم خودداری کنید؛
- زیادهروی نکردن در استفاده از لوازم آرایشی
بسیاری از بانوان برای پوشاندن لکههای قهوهای و یکنواخت کردن رنگ پوست در آرایش کردن افراط میکنند. اما مواد آرایشی چرب لکههای پوستی را تشدید میکند. توصیه میکنیم لوازم آرایشی معدنی یا غیر کومدوژنیک را برای پنهان کردن لکههای پوستی و مصرف منظم تهیه کنید.
- دستکاری نکردن لکهها
دستکاری، ترکاندن یا فشار دادن جوش عارضه را تشدید میکند. بهعلاوه این عادتها باعث بسته شدن منافذ پوست میشود و راه را برای باکتریها هموار میکند تا در لایههای عمیقتر پوست نفوذ کنند. در نتیجه کیستهای بزرگی تشکیل میشود که عموماً جای زخم یا اسکار را بهجا میگذارند.
دستکاری پوست احتمال ایجاد لکههای قهوهای و اسکارهای پسا التهابی را افزایش میدهد.
- پرهیز از مصرف خوراکیها و نوشیدنیهای قندی
اگر میخواهید حتیالامکان از ایجاد لکههای قهوهای روی پوست جلوگیری کنید، مصرف خوراکیهای قندی را محدود کنید. مصرف خوراکیهای با میزان زیاد قند یا شاخص گلایسمی بالا باعث التهاب پوست میشود، از کلاژنسازی جلوگیری میکند و ایجاد لکههای قهوهای روی پوست و پیری زودرس را به دنبال دارد.
چقدر طول میکشد تا لکههای قهوهای روی پوست رفع شود؟
طول دقیق دورۀ درمان لکههای قهوهای را نمیتوان پیشبینی کرد. لکههای قهوهای گاهی نتیجۀ ابتلا به بیماری است، بنابراین لکههای قهوهای پس از درمان شدن بیماری رو به محو شدن میگذارد. اگر میخواهید درمانهای خانگی را امتحان کنید، باید بسیار صبور باشید، چون معمولاً چند ماه طول میکشد تا درمانهای خانگی لکههای قهوهای را محو کند. درمانهای زیبایی سریعتراند و بسته به نوع درمان انتخابی ممکن است بتوانید ظرف فقط چند ساعت با لکههای قهوهای روی پوستتان خداحافظی کنید.
هزینه درمان لکههای قهوهای روی پوست
درمانهای خانگی میتوانند بسیار ارزان باشند، هزینۀ درمانهای خانگی به مواد انتخابی و میزان موادی بستگی دارد که برای از بین بردن لکههای قهوهای نیاز دارید. اما هزینۀ عملهای زیبایی احتمالاً کمی بیشتر از درمانهای خانگی است. هزینۀ عملهای زیبایی تابعی از روش توصیهشده توسط پزشک، تعداد جلسات درمان و مدت زمان هر جلسه است.
پرسشهای پرتکرار
چرا لکههای قهوهای روی پوستم تیرهتر میشوند؟
تماس با نور خورشید و التهاب مهمترین عاملهای خطر ایجاد لکههای قهوهای روی پوست هستند که هر دو تولید ملانین را افزایش میدهند. هرچه بیشتر در تماس با آفتاب باشید، لکههای قهوهای پررنگتر میشود.
چه کرمی برای درمان لکههای تیرۀ روی صورت مناسب است؟
توصیه میکنیم از کرمهای سفیدکنندۀ بدوننسخۀ حاوی هیدروکینون برای رفع لکههای قهوهای روی پوست استفاده کنید. این کرمها را میتوانید در کنار کرمهای لایهبردار تجویزی مانند ترتینوئین یا آزلائیک اسید مصرف کنید.
لکههای قهوهای روی پوست بعد از درمان عود میکند؟
هرچند خلاص شدن از دست لکههای قهوهای روی پوست ممکن است، همواره احتمال تشکیل لکههای جدید وجود دارد. تشخیص ندادن علت اصلی یا به درستی مراقبت نکردن از پوست علت پدیدار شدن مجدد لکههای تیره است.
سریعترین روش برای رفع لکههای قهوهای روی پوست چیست؟
عملهای زیبایی پوستتان را سریعتر از روشهای دیگر بدونلکه میکنند.
چرا لکههای قهوهای روی پوست از بین نمیرود؟
ملتهبتر شدن پوست باعث میشود لکههای قهوهای، از نظر اندازه و رنگ، مشخصتر شوند. اگر علت اصلی ایجاد لکههای تیره افزایش تولید ملانین باشد، التهاب سلولهای تولیدکنندۀ رنگدانه، یعنی ملانوسیتها، را به تولید رنگدانۀ بیشتر تحریک میکند. در نتیجه ناحیۀ درگیر تیره میشود و تغییر رنگ میدهد و این تغییر رنگ پس از بهبود زخم یا رفع جوش و ناراحتی پوستی به قوت خود باقی میماند.
چه نوع خمیردندانی برای از بین بردن لکههای قهوهای روی پوست مناسب است؟
خمیردندان را برای تمیز کردن دندانها نگه دارید و از آن برای رفع مشکلات پوستی استفاده نکنید. ممکن است خمیردندان سرخی لکهها را کمتر و آنها را خشک کند.
از کجا بفهمم که آیا لکههای قهوهای روی پوست دائمی است یا خیر؟
لکههای قهوهای زمانی ایجاد میشود که سلولهای پوستی مقدار بسیار زیادی ملانین تولید کنند.
لکههای قهوهای بهجا مانده از آکنه به مرور محو میشود، اما اگر لکههای اصلی عمیق باشد، احتمال دائمی بودنشان وجود دارد.
